Tekstil Devriminin Unutulmuş Hikayeleri

 Bölüm 2  ***

Standhill'den Nottingham'a: James Hargreaves'in Gerçek Hikayesi

Standhill, Oswaldtwistle, Lancashire - 1720'ler

Sessiz Bir Yaşam

James Hargreaves, 8 Ocak 1721'de Oswaldtwistle'da vaftiz edildi. Yaklaşık 1.75 metre boyunda, iri yapılı bir adamdı ve okuma yazma bilmiyordu. Marangozluk ve dokumacılık yaparak geçimini sağlıyordu. Elizabeth Grimshaw ile evlendi ve vaftiz kayıtlarına göre 13 çocukları oldu.

Hargreaves'in yaşadığı Standhill, Blackburn yakınlarında küçük bir köydü. O dönemde Blackburn yaklaşık 5.000 nüfuslu bir kasabaydı ve "Blackburn grisi" denilen, keten çözgülü ve pamuk atkılı kumaşlarıyla ünlüydü.

İcadın Doğuşu

1764 civarında, Hargreaves'in çok spindle'lı eğirme makinesini icat etme fikri, devrilmiş bir eğirme çarkının spindle'ının yere paralel değil de dik konumda dönmeye devam etmesini gözlemlemesiyle geldiği söylenir. Bu görüntü ona, birden fazla spindle'ın dik konumda yan yana yerleştirilerek aynı anda birkaç ipliğin eğrilebileceği fikrini verdi.

Hargreaves makinesinin adını kızı Jenny'den aldığı yaygın bir efsanedir, ancak "Jenny" adının aslında "motor" için kullanılan İngilizce argosundan geldiği belirtilmektedir.

İlk Spinning Jenny

İlk Spinning Jenny modeli

Spinning Jenny, 1764'te icat edilen çok spindle'lı bir eğirme çerçevesiydi. İlk makine yan yana sekiz spindle'a sahipti ve karşısındaki sekiz fitilden iplik oluşturuyordu. Sekizinin tümü bir tekerlek ve kayışla kontrol ediliyor ve tek bir kişinin aynı anda çok daha fazla iplik üretmesine imkan tanıyordu.

Çalışma şekli şöyleydi: Elyaf demetleri (roving) spindle'lara geçirilir, operatör tek bir tekerleği çevirerek tüm spindle'ların dönmesini sağlar, aynı zamanda bir arabayı tekerlekten uzaklaştırarak ipliği çeker ve inceltir, son olarak iplik spindle'a sarılırdı.

Gizli Satışlar ve İlk Sorunlar

Hargreaves büyük ailesini desteklemek için makineleri satmaya başladıktan sonra, işsizlik korkusu yaşayan el spindle'cıları evine girdi ve birkaç jenny'yi tahrip etti. 1768'de, köy halkı Hargreaves'in icadından haberdar oldu ve yerel köylüler mutlu değildi.

Bir gece köylüler Hargreaves'in evine baskın düzenledi, evini basıp spinning jenny makinesini parçaladılar. Bu olay, tekstil endüstrisindeki inovasyona karşı direncin tipik bir örneğiydi.

Nottingham'a Göç

Makinelerine karşı muhalefet nedeniyle Hargreaves Nottingham'a göç etmek zorunda kaldı, burada pamuklu çorap endüstrisi artan iplik tedarikinden faydalandı. Nottingham'da Shipley adlı bir adam için jenny'ler yaptı.

Thomas James adlı bir ortakla birlikte Hockley'de küçük bir değirmen işletti ve bitişik bir evde yaşadı.

Patent Mücadelesi

12 Haziran 1770'te patent aldı ve bu ona jenny'yi kullanmaya başlayan Lancashire üreticilerine karşı yasal işlem açma imkanı verdi. Lancashire üreticileri ona patent hakkı için 3.000 pound teklif ettiler, ancak o 4.000 pound istedi.

Ancak patent başvurusunda bulunmadan önce çok fazla makine üretmiş ve satmıştı. Teknoloji zaten yayılmıştı ve mahkemeler patent başvurusunu reddetti. Davalar, avukatının Blackburn'da jenny satışlarını öğrenmesi üzerine terk edildi.

Son Yıllar ve Ölüm

İş, 1778'de ölümüne kadar devam etti ve karısı 400 pound ödeme aldı. James Hargreaves 22 Nisan 1778'de Nottingham'da öldü.

Öldüğünde, İngiltere'de 20.000'den fazla spinning jenny makinesi iplik üretiyordu.

Teknolojik Evrim

Jenny atölyesinden bir görüntü

Makineler evrildi ve sonunda 18 ila 120 spindle kullandı, iplik üretimi büyük ölçüde arttı. Sekiz spindle'lı bir jenny bile evde kullanılabilirdi. Ancak makineler 16, 24 ve sonunda 80 ve 120 spindle'a ulaştığında, iş daha sonra fabrikalara taşındı.

Tek dezavantajı, makinenin çözgü iplikleri için kullanılamayacak kadar kalın iplikler üretmesi ve yalnızca atkı iplikleri yapmak için kullanılabilmesiydi.

Tarihi Yanlış Bilgiler

Erken 1825'te, ünlü yazar Edward Baines, Hargreaves hakkında birçok yanlış iddia yapıldığını bildirdi. Richard Guest'in 1828'de Edinburgh Review'da yazdığı makale birçok hata içeriyordu ve o zamandan beri onun yaşamı ve katkıları hakkında çarpık bir görüş sürmektedir.

Miras ve Etki

Hargreaves, eğirme makineleşmesinden sorumlu üç kişiden biriydi: Richard Arkwright 1769'da su çerçevesini patentledi ve Samuel Crompton ikisini birleştirerek 1779'da spinning mule'u yarattı.

Samuel Crompton spinning mule'u icat ettiğinde, 1769'da Hargreaves'in yaptığı bir jenny'de eğirmeyi öğrendiğini belirtti.

Gerçek Detaylar

Hargreaves hakkında doğrulanmış gerçekler:

  • 13 çocuğu oldu, 8'i hayatta kaldı
  • Okuma yazma bilmiyordu
  • 1760 civarında Robert Peel tarafından geliştirilmiş bir tarama makinesi yapmakla görevlendirildi
  • Ölümünde karısı 400 pound aldı

Endüstriyel Devrim Mirası

Spinning Jenny, endüstri devriminin temel taşlarından biriydi. Ev tabanlı üretimden fabrika sistemine geçişi hızlandırdı ve tekstil endüstrisini sonsuza dek değiştirdi. Hargreaves'in basit ama devrimci icadı, modern tekstil üretiminin temelini oluşturdu.

Gelecek hafta: "Su Gücünün Ustası" - Richard Arkwright ve fabrika sisteminin doğuşu...

Kaynaklar:

  • Britannica Encyclopedia
  • Wikipedia - James Hargreaves
  • WikiTree Aile Ağacı Kayıtları
  • Dictionary of National Biography, 1885-1900
  • Lancashire Tarihi Arşivleri
  • Nottingham Yerel Kayıtları